یکی دیگر از معلوماتی که در شرایط کنونی هست، این است که در لابه‌لای این منجلاب ضعف و ذلّتی که در میان ملّتها، بلکه دولتها مشاهده میشود و همه در آن تقریباً غرقند یا به آن آلوده هستند، یک افق روشن و تابانی دارد روزبه‌روز بیشتر طلوع میکند و خودش را بیشتر نشان میدهد، و آن، افق اسلام و ملّتهای اسلامی است. و این از شگفتی‌های تاریخ است که درست در همان زمانی که قدرتهای ضدّاسلامی دارند نیرو میگیرند و در همان زمانی که ملّتهای ضعیف دارند ضعیف‌تر میشوند، بر خلاف قواعد ظاهری، ملّتهای مسلمان که غالباً یا عموماً در جناح ملّتهای ضعیف عالم قرار دارند، روزبه‌روز احساس شخصیّت و هویّت بیشتری میکنند. نهضت اسلامی در دنیا یک امر جدّی است؛ احساس هویّت اسلامی در میان ملّتهای مسلمان، بلکه در میان جمعیّت‌های مسلمان یعنی آنجایی که مسلمین یک ملّت محسوب نمیشوند، بلکه یک جمعیّت در اقلّیّت هستند یک امر واضح و غیر قابل انکاری است. گویی تمام عوامل دست به دست هم داده است تا ایمان اسلامی را و احساس مسلمانی را در باطن مسلمین عالم قوی کند و آن را تبدیل به عمل و مَنِش و تحرّک بیرونی و ظاهری بنماید.

«5»